Дауыссыздар сөз ішіндегі орнына, қолданылу ерекшелігіне және тілдік табиғатына қарай бірнеше топқа бөлінеді.
Щ әрпі қазақтың байырғы сөздерінде өте сирек кездеседі. Ол ащы, тұщы, кеще сөздерінде ғана жазылады.
Ф, х, һ әріптері араб, парсы тілдерінен енген кейбір жалқы және жалпы есімдер мен одағайларда жазылады: Фазыл, Фәрида, Фәтима, Марфуға, саф (таза, асыл), фәни (дүние), тіфу; Хамит, Ахмет, Халел, хат, халайық, ханзада, хал, дәріхана, сахна, мұхит; Жауһар, Маһида, қаһарман, гауһар, аһылады, уһіледі, уһ, аһ, еһе, аһа.
Ь және Ъ таңбалары қазақ тілінің төл сөздерінде қолданылмайды. Олар тек орыс тілінен енген сөздердің құрамында жазылады:
Бұл таңбалар қазақ тілінде жеке дыбысты білдірмейді, тек кірме сөздердің дұрыс жазылуын сақтау үшін қолданылады.
29-жаттығу. Көп нүктенің орнына и, й әріптерінің тиістісін қойып, жаттығуды көшіріп жазыңыздар. Сөздердің дұрыс жазылуына назар аударып, орфографиялық ережелерді сақтаңыздар.
Аб...ыр, ...од, ақ...ық, жо...қын, қ...ыршық, ж...ынтық, ап...ын, ба...лық, барб...ыңқы, жү...тку, бұлт...ысу, ж...ылмалы, ириди..., ж...ылыс, жыно...нақ, ж...ыстыру, сус...ыр, к...із, интерфе...с, жым...ысу, ш...ыртпақ, ...ық, ке...қуат, ...інағаш, ке...іптеу, ...ісма..., а...тыс, ...іссабын, ...ота, с...ыну, б...ыл, жо...ысу, қ...ық, кеңпе...іл, қ...ын, қуш...ыңқы, за...ып, қызж...ын, ища..., қырж...ысу, м..., кадми..., м...ық, ...ілгіш, ке...іпкер, м...я, м...яу, с...ық, қ...ылыс, ша...тан, с...ыр, ка...нозо..., с...ыржуа, сост...ысу, жолшыба..., т...ын-тебен, зә...түн, томп...ысу, тұңғ...ық, сү...ек, әбз..., тұтқ...ыл, ш...ыршық, жуынып-ша...ыну, ырж...ысу, ақт...ін, кали..., тәрб...е, аяқк...ім, әз..., кальци..., әб...ят, б...іктік, кафетери..., вафл..., делд...іңкі, зе...неткер, д...ірмен, зе...ін, жезк...ік, кәдесы..., ж...ілік, кәзеке..., ...ірім, ...іссу, жү...ке, ...іту, кәрене..., әдеб...ет, қас...ет, жү...ектеуіш, к...ім, ...емен, ақн...ет, нес...е, дүн...е, кәсіпқо..., әнб...е, әпт...ек, кеде..., әул...е, мәден...ет, кезде...соқ, баха..., дүн...етаным, ке...уана, ж...ек, ж...еншар.
30-жаттығу. Орфографиялық сөздікті пайдаланып, өз мамандығыңызға қатысты құрамында б, в, г, ғ, д, ж, з әріптері кездесетін сөздер (әр әріп бойынша кемінде бес сөзден) теріп жазыңыздар. Олардың дұрыс жазылуына назар аударып, есте сақтауға тырысыңыздар. Сөздерді негізге ала отырып, сөйлем құрастырыңыздар.
31-жаттығу. Көп нүктенің орнына х, һ әріптерінің тиістісін қойып, жаттығуды көшіріп жазыңыздар. Сөздердің дұрыс жазылуына назар аударып, орфографиялық сөздік арқылы тексеріңіздер және оларды есте сақтауға тырысыңыздар.
Азап-ме...нат, тұ...мат, айда...ар, ай...ай, алло...тон, аста...ари, ал...оры, асфа...ани, ан...азірет, ә...ли, ар...ей, ба...адүр, ау...ал, га...ы, ау...аулау, жа...іл, а...лақ, а...уал, әл...амдилла, дәрга..., әңгіме-сұ...бат, жа...ілдік, бай...уа, жи...аз, бал...ашит, жа...іле, бар...оут, бе...е, бастау...ат, жи...ад, бей...ош, жау...ар, бе...ұда, бода...ан, я...уди, бра...ман, жа...аннам, бұр...ан, қа...арман, верма...т, жи...анкез, дир...ем, бәллә...и, ил...ам, жа...ид, и...сан, илла...и, кра...мал, күнә...ар, к...мер, қа...а, қадари-...ал, мар...абат, ажда...а, ма...аббат, ба...ар, ма...ал, қа...ар, ма...раб, бәр...ам, ма...шар, мәз...аб, мәсі..., мұ...амас, бә...шат, са...ат, мұ...тарам, қа...ат, мұ...тариат, бә...ра, мұ...тасар, жа...ат, мұ...тасиб, за...ар, мүба..., гау...ар, наси...ат, жи...ангер, ноу-...ау, мәш...үр, нұрлы...аят, ра...ман, на...ан, саба..., жа...ан, саба...шам, ба...за, са...аба, жи...ан, са...абат, қа...арат, тар...ан, на...ар, тасби..., та...қиқ, ша...ар, та...ман, фарса..., ша...баз, фей...оа, фати...а, фа...верк, уәлла...и, ...ұсни, ...ұтба, шар..., олла...и, ша...ризада, ша...инша..., ш...уна.
32-жаттығу. Көп нүктенің орнына ц, ч әріптерінің тиістісін қойып, жаттығуды көшіріп жазыңыздар. Сөздердің дұрыс жазылуына назар аударып, орфографиялық сөздік арқылы тексеріңіздер және оларды есте сақтауға тырысыңыздар.
Ак...ент, ак...из, бен..., ак...епт, ак...ия, ан...ар, анто...ион, пору...ик, антра...ен, антра...ит, аттрак...ион, о...ерк, аук...ион, а...етат, а...етон, ры...аг, а...идоз, а...етилен, а...идафилин, а...идафиль, а...тек, мат..., ба...илла, ба...итра...ин, вау...ер, бенефи...иар, ско..., коэффи...иент, био...еноз, бо...ман, кет...уп, бру...еллез, броненосе..., скет..., галли...а, герби...ид, гер..., гер...ог, гиа...инт, гли...ерит, кау...ук, гли...ерин, голо...ен, дефи...ит, де...иметр, стиль-...ез, до...ент, ирра...ионал, каль...екс, импи...мент, каль...ит, кан...лер, у...аске, кар...ер, квар..., кон...ерн, кон...ерт, у...илище, лан...етник, лей...ит, диспет...ер, левоми...итин, ли...ензия, фран...айзинг, ло...ман, матри...а, меди...ина, френ..., моно...ит, мон...онит, ...ук...а, виолон...ель, мото...икл, нар...исс, нене..., фью...ерс, нун...ий, нута...ия, ...арьстон, ос...иллятор, офи...ер, па...иент, вин...естер, хар...о, пла...карт, пре...едент, прин...ип, про...ессор, ре...ензия, ре...ептор, ...артер, ры...арь, вен...ур, суи...ид, тиуро...илл, ура...ил, фаль...ет, форза..., хал...едон.
33-жаттығу. Көп нүктенің орнына в, ф, щ әріптерінің тиістісін қойып, жаттығуды көшіріп жазыңыздар. Сөздердің дұрыс жазылуына назар аударып, орфографиялық сөздік арқылы тексеріңіздер және оларды есте сақтауға тырысыңыздар.
І. Аэрогра..., а...антюра, а...ытамыр, аэро...лот, аперити..., базо...илия, а...анс, барелье..., барис...ера, а...ыот, архи...ариус, барогра..., а...ария, анкла..., батиска..., бю...ет, ага...а, баттер...ляй, бар...ина, ад...ербиалдану, бене...ис, астрона...т, бене...ициар, к...ота, бе...строгано..., и...ай-ай, би...штекс, аэрона...т, бри...инг, ки...и, бу...ер, ба...ар, бу...ет, ...а...ли, ке...е, ...оль...рам, ...уль...енит, ко...бой, гали...е, билли...ердин, гало...иттер, ме...ан, а...ангард, голь..., голь...стрим, коллок...иум, граммо...он, гра...ит, пла...-палатка, аль...еола, гра...ема, гра...иня, гри..., грейп...рут, гри..., ға...ілдік, поме...ик, дель...ин, де...ицит, де...лектор, биск...ит, дикто...он, ак...ариум, прапор...ик, ди...тонг, кон...ейер, дис...емизм, аль...анит, ди...тонгоид, жира..., тұ...ы, броне...ик, зе...ир, но...елла, иза...ет, интер...ейс, ак...арель, и...тар, тұ...ыту, гра...иметрия.
ІІ. Кам...ора, г...ардия, ка...едра, к...ас, кон...ерт, ка...ель, учили...е, генети..., ка...етерий, класси...икатор, гра...юра, кон...еранс, ко...еин, гра...итация, ко...ейник, ко...ты, ландша...т, де...он, лати...а, кю...ет, ла...ет, карт...ел, лим...а, ли...т, ди...ан, мағри...ат, мани...ест, держа...а, мара...он, ак...аланг, мега...он, бор..., ди...изион, мета...ора, ми...ологема, моно...тонг, ди...ерсант, мор...ема, айо...ан, мұна...ық, мү...сид, мү...ти, мү...тият, к...орум, на...талин, нео...ит, к...артет, ним...а, не...рит, о...сайд, ай...а, о...орт, пара...ин, диноза...р, пате...он, а...ы, пар...юмерия, ле...омицитин, па...ос, пери...ерия, пери...раз, ад...окат, пер...оратор, мане...р, плат...орма, драй...ер, парт...ель, пре...еранс, про...ессор, саксо...он, лита...ра, сап...ир, ихтиоза...р, сей..., си...он, антик...ар, ка...алерия, суль...ит, тай...ун.
34-жаттығу. Орфографиялық сөздікті пайдаланып, өз мамандығыңызға қатысты жіңішкелік белгісіне (ь) аяқталған кемінде он сөз теріп жазыңыздар. Олардың дұрыс жазылуына назар аударып, есте сақтаңыздар. Әр сөзді қатыстыра отырып сөйлем құрастырыңыздар.
35-жаттығу. Төмендегі қжәне х әріптері бар сөздердің дұрыс жазылуын есте сақтаңыздар. Олардың жазылу ерекшеліктеріне назар аударып, әр сөздің емлесін орфографиялық ережелер негізінде түсіндіріңіздер. Берілген сөздерді қатыстыра отырып, сөйлем құрастырыңыздар.
Қош (болыңыз, келдіңіз, көру), қош-есен, қош-сау, хош (иіс), қал (дақ), хал (жай, күй, жағдай), хал-ахуал, хал-жағдай, хал-жай, қан (сұйықтық), қан-сөл, қан-жыны, қан-жоса, хан (лауазым), қақы (қақысы жоқ), хақы (хақысы бар), қарекет, қам-қарекет, харакат, қас (батыр, дұшпан, жақсы, сұлу, тұлпар), қас-қабақ, хас (батыр, сұлу), қалық (озық емес), халық, қат (жеті қат жер асты), хат (хат тану), хат-хабар, қатім (діни), хатым (діни), қауыз (ашу, жару), хауыз, қор, қор болу, қор ете түсу, қор жинау, хор (хор қызы), ақырет, бақыт, барқыт, бұқара, дарқан (дала), дастарқан, қалжа, қамзол, қисса, қолхат, қошемет, құқық, рақат, рақмет, сахна, тақсыр, хабар, хазірет, ханталапай, уақыт.
36-жаттығу. Орфографиялық сөздікті пайдаланып, -бль, -брь, -ль, -льт әріптік тіркестеріне аяқталатын сөздерді теріп жазыңыздар. Таңдалған сөздердің дұрыс жазылуына назар аударып, есте сақтауға тырысыңыздар. Оларды қатыстырып, сөйлем құрастырыңыздар.
37-жаттығу. Төмендегі сөздерді оқып, емле ережелеріне сай көшіріп жазыңыздар. Әр сөздің дұрыс жазылуын орфографиялық сөздік арқылы тексеріңіздер. Олардың жазылу ерекшеліктеріне назар аударып, есте сақтауға тырысыңыздар.
І. Ақпозат, ағиық, айғабақ, ақпілек, алагүшік, алағоржын, алаңқасар, алтыңғабақ, аспұршақ, ауыссенек, ауыссу, ауыссулық, ауыссырнай, баспәйге, баспунақ, баспұзар, безеггүл, беспике, беспілезік, биеғарын, бозгілем, бозғырау, бозгөде, боссуыр, бөрігөз, бөріғұлақ, бірғазан, бірғатар, гассауыт, дауғұмар, доңыссырт, егеуғұйрық, ерқашты, жаздыкүні, жаңгүйер, Жетіғарақшы, жылаңғұрт, кәріғыз, кәсібодақ, кәсіборын, кемпірғосақ, көгжөтел, көгнайза, көкала (мылжың), көкала (қойдай сабау), көкөніс, көппұрыш, күздікүні, қарагерей, қарагөз, қарағалпақ, қарағұйрық, қарағұлақ, қарағұрт, қарағыпшақ, қозығұйрық, қозығұлақ, қолбашшы, қолқабыс, қолқанат, қолқап, құрғұлақ, құсқомбас, Құшшолы, қызылғұйрық, қылғалам, қылышпалық, қырығаяқ, қыстыкүні, орымбасар, өкпеғұрт, өнергәсіп, сегізгөз, сөжжасам, сөжжұмбақ, тарақпалық, Темірғазық, тоғызғұмалақ, тозаңғап, түйеғарын, түйеғұйрық, түрекелді.
ІІ. Елгезбе, елғорығыш, емғара, жайғоңыр, жамбағыс, Жамболат, Жамбота, Жампейіс, жампида, жаспуын, жаугөбелек, жауғабақ, жауғарын, жауғияқ, жезгиік, жезгөмей, жезғанат, жезғобыз, жұлдызғұрт, жыламбалық, жыламбас, жыламбауыр, жыламбұтақ, жыламбүркіт, киізғап, киізғотыр, киізғұрт, көзгөрген, көзгөрім, көзғарас, күмбағар, күмбағыс, күмбалық, күмпарақ, қағазгескіш, қақпас, қалжақпас, қамгесек, қамгөңіл, Қамыспай, қармақпау, қисықпас, қорықпас, құқықпұзушылық, құлақпау, құмдықпоз, Құрмамбек, қызгәде, қызгөрімдік, қызгөтерер, қыссақина, қыссаумалдық, қыссаусақ, қырықпуын, малғұмар, малғорлық, мұзгепе, мұссарғалдақ, мұссүңгі, мүйізгесер, мүйізгөк, мүйіссырнай, наурызгөже, наурызгөк, Нұрсамбай, омбасы, пышақпалық, Сайрамбаев, Саурамбаев, Сәрсембай, тамақпау, тарақпас, тарғақпас, таспақа, тоссырнай, тоқпасар, тоқпәйге, тымақпау, уықпау, ұршықпалық, шаңырақпау, шошақпас, ізгесуші.